---
title: "पंचांगातला व्याघात योग, आणि तो खरंच कशावर परिणाम करतो"
url: "https://abhisheksoni.in/mr/learn/vyaghata-yoga-in-the-panchang"
language: "mr"
published: "2026-10-27"
updated: "2026-10-27"
author: "Abhishek Soni"
---

# पंचांगातला व्याघात योग, आणि तो खरंच कशावर परिणाम करतो

> व्याघात हा पंचांगातल्या 27 रोजच्या योगांपैकी तेरावा आहे, सुरुवातीसाठी बाजूला ठेवलेल्या नऊपैकी एक. तो वेळेचा संकेत आहे, आयुष्यावरचा निकाल नाही.

व्याघात हा पंचांगात प्रत्येक दिवसासाठी दिलेल्या सत्तावीस नित्य योगांपैकी एक आहे. त्या यादीत तो तेरावा आहे, साधारण एक दिवस टिकतो, आणि जवळपास प्रत्येक चांद्र महिन्यात परत येतो. महत्त्वाचं नवं काम ज्या योगांत सुरू करत नाहीत, त्यांत परंपरा त्याला मोजते.

एवढंच आहे. व्याघात हा कॅलेंडरचा एक संकेत आहे. तो माणसावर उमटलेला शिक्का नाही, आणि व्याघाताच्या दिवशी जन्म होणं आयुष्याबद्दल फार थोडं सांगतं.

## पंचांगात योग म्हणजे काय?

पंचांगाची पाच अंगं आहेत. तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण. इथे योग म्हणजे जन्मपत्रिकेतल्या ग्रहांचा एखादा मेळ नाही. ते एक साधं गणिती प्रमाण आहे: राशिचक्रातली सूर्याची स्थिती घ्या, चंद्राची स्थिती घ्या, दोन्ही बेरीज करा, आणि पूर्ण चक्राचे तेरा अंश वीस कलांचे सत्तावीस समान भाग करा. बेरीज ज्या भागात पडते, तो त्या क्षणाचा योग.

चंद्र वेगानं आणि सूर्य हळू चालत असल्यामुळे ही बेरीज साधारण एका दिवसात एक भाग पुढे सरकते. नेमकी लांबी बदलत राहते, ढोबळमानानं एकोणीस ते सत्तावीस तास, कारण चंद्राचा वेग सारखा नसतो. म्हणून योग एखाद्या विचित्र वेळेला बदलतो, सूर्योदयाला नाही, आणि पंचांग नेहमी तो संपण्याची वेळ देतं. पंचांग म्हणतं आज व्याघात आहे, तेव्हा त्याचा अर्थ सूर्योदयाला व्याघात चालू आहे, आणि उशिरा सकाळपर्यंत तो संपलेलाही असू शकतो. काहीही पुढेमागे करण्याआधी संपण्याची वेळ बघा.

योग हे फक्त सूर्य आणि चंद्राचं एकत्रित माप आहे, बाकी काही नाही. त्यात तुमच्या लग्नाची, तुमच्या घरांची किंवा तुमच्या चालू काळाची कुठलीही माहिती नसते. ते कुणाच्या आयुष्याच्या नकाशापेक्षा दिवसाच्या हवामान अंदाजासारखं जास्त आहे.

सत्तावीस योग एका ठरलेल्या क्रमानं चालतात, सुरुवातीला विष्कंभापासून शेवटी वैधृतीपर्यंत. व्याघात तेराव्या क्रमांकावर आहे. या शब्दाचा अर्थ आहे आघात किंवा अडथळा, आणि परंपरेच्या याद्या सत्तावीसपैकी नऊ योग सुरुवातीसाठी अयोग्य मानतात: विष्कंभ, अतिगंड, शूल, गंड, व्याघात, वज्र, व्यतीपात, परिघ आणि वैधृती. या नऊपैकी अनेक फक्त अंशतः बाजूला ठेवले जातात, आणि पुढच्या भागाचा मुद्दा तोच आहे.

परंपरा व्याघाताला गोष्टी एकमेकांवर आदळण्याचा अर्थ देते: योजनांना विरोध भेटणं, दोन माणसं एकमेकांच्या उलट दिशेनं चालणं, प्रयत्न सरळ न लागता तिरपा लागणं. घर्षण, संकट नाही. जुनी कोष्टकं त्याला वायूशी, म्हणजे वाऱ्याशी, जोडतात, पण अधिष्ठात्या देवतांच्या याद्या वेगवेगळ्या स्रोतांत वेगवेगळ्या आहेत आणि या तपशिलावर काहीही उभं करू नये.

## व्याघात योग काही सुरू करण्यासाठी चांगला की वाईट?

सुरुवातीसाठी परंपरा त्याला वाईट मानते. तो तुमच्याकडे फार काही मागत नाही, आणि जे मागतो ते बहुतेक वेळ ठरवण्याबद्दल आहे.

मुहूर्ताचे ग्रंथ सांगतात की व्याघातात नवा उपक्रम सुरू करू नये. व्यवहारात याचा अर्थ लग्नाची तारीख, गृहप्रवेश, दुकानाचा पहिला दिवस, एखाद्या खरेदीच्या कागदावर सही, एखाद्या ठरावीक हेतूनं सुरू केलेला प्रवास. जिथे पुढे ढकलता येतं, तिथे हे एका दिवसानं पुढे ढकलले जातात.

तुम्ही जगणंच थांबवा असं सांगितलं जात नाही. आधीपासून चालू असलेलं काम चालूच राहतं. रोजची कामं चालू राहतात. आवश्यक उपचार पंचांग वाचून कधीच पुढे ढकलले जात नाहीत, आणि शहाणा कुठलाही ज्योतिषी तुम्हाला याच्या उलट सांगणार नाही. रोजच्या गोष्टी, चालू गोष्टी, दुरुस्ती, अभ्यास, आणि उपाय किंवा दानाशी संबंधित काहीही, हे सगळं ठीक मानलं जातं.

अनेक पंचांगं पूर्ण दिवसाऐवजी दिवसाचा एक भागही चिन्हांकित करतात. काही योगांचा पहिला भाग अवघड मानला जातो आणि नंतरचा वापरण्याजोगा. एखादी तारीख खरंच हलवता येत नसेल, तर जाणकार हाच सांधा शोधेल, आणि त्याच घटकेला चालू असलेली तिथी आणि नक्षत्रही बघेल. व्याघात अशा योगांपैकी नाही ज्यांचा स्वतःचा ठरलेला अर्ध्याचा नियम आहे, म्हणून इथे दिवसाचा असा भाग शोधला जातो ज्यात पंचांगाची बाकी अंगं ठीक आहेत. नऊपैकी फक्त व्यतीपात आणि वैधृती सहसा सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत पूर्ण टाळले जातात.

आणि योग ही पाचांपैकी एक ओळ आहे. बळकट तिथी, योग्य नक्षत्र, स्वच्छ वार आणि तुम्ही ज्या क्षणाचा विचार करताय त्या क्षणासाठी चांगल्या जागी असलेलं लग्न, हे एका अवघड योगावर भारी पडतात. मुहूर्त पाचही तोलून आणि मग काम करणाऱ्या माणसाची पत्रिका बघून निवडला जातो, पंचांगाच्या एका ओळीवरून नाही.

## तुमचा जन्म व्याघात योगात झाला असेल तर?

इंटरनेट सगळ्यात जास्त नुकसान इथेच करतं, म्हणून सरळ सांगतो.

कुठल्याही एका नित्य योगात ढोबळमानानं सत्तावीसपैकी एक माणूस जन्मतो. म्हणजे शंभरात जवळपास चार, जे एवढ्या मोठ्या देशात कोट्यवधी होतात. फक्त जन्माचा योग अडथळ्यांनी भरलेलं आयुष्य घडवतो, हा दावा इतर कशाही आधी गणितानंच हास्यास्पद ठरतो.

जन्मपत्रिकेच्या वाचनात नित्य योग येतो खरा, पण पार्श्वभूमीतली एक लहान नोंद म्हणून, लग्न, चंद्राची स्थिती, नक्षत्र, ग्रहांची अवस्था, आणि आत्ता चालू असलेला ग्रहाचा काळ, म्हणजे महादशा, यांच्या बऱ्याच मागे. जन्माचा योग वाचनाचा निकाल ठरवत नाही, आणि त्यावर आयुष्याचं स्पष्टीकरण उभं केलं जात नाही. तुम्ही वाईट योगात जन्मलात आणि तेच तुमच्या अडचणींचं कारण आहे, असं कोणी तुम्हाला सांगितलं असेल, तर तुमच्या हातात पत्रिकेचा एक अगदी लहान तुकडा देऊन तो संपूर्ण पत्रिका असल्यासारखा वाहायला सांगितलंय.

व्याघातात जन्मलेल्या माणसाची शास्त्रीय वर्णनं एक दोन ओळींची असतात: थेट बोलणं, पटकन येणारा राग, भांडणात सुचणारी युक्ती, आणि ढकललं जाणं नाकारणं. काही पुस्तकं हे आणखी कठोर शब्दांत सांगतात, अशा भाषेत जी शतकांपूर्वी सामान्य होती आणि आज स्वतःबद्दल वाचणाऱ्या माणसाच्या काही उपयोगाची नाही.

## एक दुरुस्ती जी करायलाच हवी

तुम्हाला अशी पानं सापडतील जी व्याघाताला सहाव्या आणि आठव्या घरांचे स्वामी एकत्र आल्यानं बनणारा जन्मपत्रिकेतला मेळ म्हणतात. शास्त्रीय ग्रंथ या शब्दाचा तो अर्थ घेत नाहीत, आणि तुमचं पंचांग आजच्या तारखेसमोर व्याघात छापतं तेव्हा ते तुम्हाला हे दाखवत नसतं.

सहाव्या आणि आठव्याच्या स्वामींचे मेळ हा पत्रिका वाचनातला खरा विषय आहे, आणि त्यांची स्वतःची नावं आणि स्वतःची पद्धत आहे. त्यांच्यासाठी व्याघात हे नाव उसनं घेतल्यानं दोन वेगळ्या गोष्टींचा गोंधळ होतो, आणि असंच लग्नाची तारीख शोधणारा माणूस स्वतःच्या तब्येतीबद्दल घाबरून जातो. या योगाबद्दल वाचताना आधी हे तपासा की लिहिणारा या दोघांपैकी कशाबद्दल बोलतोय.

## एखादी तारीख त्यावर पडली तर काय करायचं

याच क्रमानं तीन प्रश्न विचारा. तारीख हलवता येते का, एका दिवसानं तरी. नसेल, तर दिवसाच्या आत एखादी वापरण्याजोगी खिडकी आहे का. आणि ही खरंच सुरुवात आहे, की आधीच सुरू झालेल्या गोष्टीचा पुढचा भाग, ज्या बाबतीत हा प्रश्न खरं तर उद्भवतच नाही.

लग्न असेल, धंद्याची सुरुवात असेल, किंवा जागेचा व्यवहार असेल, तर खरी तारीख खऱ्या पत्रिकेसमोर ठेवून कोणाकडून तरी बघून घेणं योग्य, सर्वसाधारण नियमासमोर नाही. [वाचन](/mr/services) त्यासाठीच आहे. रोजचा दिवस असेल आणि तुमची नजर फक्त पंचांगात या शब्दावर पडली असेल, तर सोडून द्या. काहीही असो, जो कागद तुम्ही वाचलेला नाही त्यावर सही करू नका, हा प्रत्येक योगात चांगला सल्ला आहे आणि इथला बहुतेक व्यावहारिक मुद्दा हाच आहे.

उपायांचं म्हणाल, तर परंपरा अवघड योगासाठी नेहमीचे उपाय सांगते: थोडं दान, कोणाला तरी जेवू घालणं, बोलण्यात संयम, तुम्ही आधीपासून करत असलेलं एखादं पठण. करत असाल तर करत राहा. कुठलाही उपाय सूर्य आणि चंद्राला हलवत नाही, आणि जो योग कदाचित दुपारपर्यंत संपणार आहे तो बरा करण्यासाठी तुम्हाला महागडी वस्तू विकणारा माणूस तुम्हाला काहीतरी विकतोच आहे.

याच्याबरोबरच लोक ज्याबद्दल सगळ्यात जास्त विचारतात तो म्हणजे [परिघ](/mr/learn/parigha-yoga), एकोणिसावा, ज्यात परंपरा योगाचा पहिला अर्धा भाग वर्ज्य करते आणि दिवसाचा बाकीचा भाग मोकळा ठेवते. एखादी तारीख हलत नसेल, तर तो अर्ध्याचा नियम वाचण्याजोगा आहे.

## लोक जे विचारतात

**व्याघात योग लग्नासाठी वाईट आहे का?**

लग्नाची तारीख ठरवण्यासाठी, परंपरा म्हणते हो, दुसरा दिवस निवडा. त्यात जन्मलेल्या माणसासाठी, नाही. समारंभाची तारीख आणि वधू किंवा वराच्या जन्माचा योग हे दोन वेगळे प्रश्न आहेत, आणि फक्त पहिला मुहूर्ताचा विषय आहे.

**व्याघात योग किती वेळ असतो?**

साधारण एक दिवस, आणि सहसा नीटनेटका दिवस नाही. चंद्राची रोजची गती बदलत असल्यामुळे तो बहुतेक वेळा एकोणीस ते सत्तावीस तासांच्या दरम्यान कुठेतरी चालतो. तुमचं पंचांग संपण्याची वेळ देतं, आणि त्याच वेळेवरून काम करा, सूर्योदय ते सूर्योदय या हिशोबानं नाही.

**व्याघात योगात जन्मल्याबद्दल काही उपाय आहे का?**

उपाय करण्यासारखं काही नाहीच. ती एका पुन्हा पुन्हा फिरणाऱ्या चक्रातली एक जागा आहे, जी सत्तावीसपैकी एका माणसाशी वाटून घेतलेली असते. तुमच्या आयुष्यात खरंच काही अवघड असेल, तर प्रामाणिकपणे बघायची जागा म्हणजे संपूर्ण पत्रिका आणि आत्ता चालू असलेला काळ, पंचांगातली एक ओळ नाही.

**व्याघात योगात प्रवास करता येतो का?**

आधीच बुक केलेला प्रवास, हो. परंपरा फक्त एखाद्या महत्त्वाच्या प्रवासाच्या पहिल्या निघण्याबद्दल सावध आहे. प्रवास काहीही नुकसान न होता पुढे ढकलता येत असेल, तर ढकला. ढकलल्यानं पैसा किंवा नोकरी पणाला लागत असेल, तर प्रवास करा आणि त्याची काळजी सोडून द्या.

पुढचं वाचन: [परिघ योग](/mr/learn/parigha-yoga), याच सत्तावीसांपैकी एकोणिसावा, [वैधृती योग](/mr/learn/vaidhriti-yoga), यांतला शेवटचा आणि पूर्ण टाळल्या जाणाऱ्या दोघांपैकी एक, आणि [विडाल योग](/learn/vidaal-yoga), जो पंचांगातली अगदी वेगळ्या प्रकारची नोंद आहे.

## कॅलेंडरचा स्रोत आणि त्याच्या मर्यादा

भारतीय हवामान विभाग आपल्या [राष्ट्रीय पंचांगाबद्दल](https://mausam.imd.gov.in/responsive/rashtriyPanchang.php) माहिती देतो, ज्यात खगोलीय कॅलेंडरचा डेटाही आहे. एखादी तारीख किंवा वेळ वापरण्याआधी संबंधित वर्ष, ठिकाण आणि स्थानिक परंपरा तपासून घ्या. कॅलेंडरची गणना हे सिद्ध करत नाही की शुभ काळ एखाद्या कामाच्या यशाची किंवा वैयक्तिक परिणामाची हमी देतो.