नीचभंग राजयोग, आणि त्यात शनी तीन प्रकारे कसा येतो
प्रत्येक ग्रहाची एक राशी अशी असते जिथे तो सगळ्यात कमजोर मानला जातो. ग्रह त्या राशीत बसला की तो नीचीचा असतो. नीचभंग हा जुना नियम सांगतो की ही कमजोरी त्याच पत्रिकेतल्या इतर ग्रहांच्या जागांमुळे रद्द होऊ शकते. आणि हा भंग मजबूत असेल, तर ग्रंथ त्याला राजयोग म्हणतात: मानात वाढ, जी बहुतेक वेळा कठीण सुरुवातीनंतर येते असं वर्णन असतं.
या व्याख्येतून दोन गोष्टी निघतात, आणि इंटरनेटवर दोन्ही हरवतात. भंग अटींवर अवलंबून आहे, म्हणून बहुतेक नीचीच्या ग्रहांचा भंग होत नाही. आणि भंग म्हणजे बढती नाही. ज्याची कमजोरी उठली असा ग्रह पुन्हा नीट काम करू लागतो, तो ताकदवान होत नाही.
कुठला ग्रह कुठे कमजोर असतो
या सात जागा ठरलेल्या आहेत आणि त्या माहीत असलेल्या बऱ्या, कारण सगळा नियम त्यांच्यावर उभा आहे. सूर्य तूळ राशीत नीचीचा असतो, चंद्र वृश्चिकेत, मंगळ कर्केत, बुध मीनेत, गुरू मकरेत, शुक्र कन्येत आणि शनी मेषेत. राहू आणि केतूबद्दल वेगवेगळ्या परंपरा वेगवेगळं सांगतात, आणि त्यांच्या नीचपणावर मी काहीही उभं करणार नाही.
भंगाच्या नियमांसाठी आणखी दोन गोष्टी लागतात: ग्रह ज्या राशीत बसलाय त्या राशीचा स्वामी कोण, आणि त्याच राशीत कुठला ग्रह उच्चीचा असतो. उदाहरणार्थ, मेषेतला नीचीचा शनी मंगळाच्या राशीत आहे, आणि मेष ही सूर्याची उच्च राशी आहे. म्हणून मंगळ आणि सूर्य हे दोन ग्रह भंगाचा नियम तपासतो.
आणखी दोन छोट्या गोष्टींनी बरीच गडबड टळते. आपल्या स्वतःच्या राशीत किंवा उच्च राशीत असलेला ग्रह नीचीचा नसतोच, त्यामुळे तिथे रद्द करायला काही नसतं. मकर, कुंभ किंवा तूळ राशीतला शनी कमजोर नाही, घाईत केलेलं वाचन काहीही म्हणो. आणि अंश महत्त्वाचे आहेत. नीचपणाच्या नेमक्या बिंदूजवळ असलेला ग्रह, राशीच्या कडेला असलेल्या ग्रहापेक्षा जास्त बाधित मानला जातो. वाचनासाठी फक्त तारीख नाही तर खरी जन्मवेळ लागते, याचं हे आणखी एक कारण.
नीचपण खरं कशानं रद्द होतं
ग्रंथ अनेक अटी देतात, आणि वेगवेगळे भाष्यकार त्यांना वेगवेगळं वजन देतात. नेहमी वापरल्या जाणाऱ्या अटी या आहेत.
ग्रह ज्या राशीत बसलाय त्या राशीचा स्वामी लग्नापासून केंद्रात असेल, म्हणजे पहिल्या, चौथ्या, सातव्या किंवा दहाव्या घरात, किंवा चंद्रापासून केंद्रात असेल. ही सगळ्यात जास्त मान्य असलेली अट आहे.
त्या राशीत जो ग्रह उच्चीचा होतो, तो याच केंद्रांपैकी एकात असेल.
नीचीच्या ग्रहासोबत या दोघांपैकी कोणी युतीत असेल, किंवा त्याच्यावर त्यांची दृष्टी असेल.
नीचीचा ग्रह आणि त्याच्या राशीचा स्वामी यांनी एकमेकांच्या राशी बदलल्या असतील, म्हणजे इथे सांगितलेलं राशी परिवर्तन.
काही परंपरा असंही म्हणतात की जो नीचीचा ग्रह स्वतःच लग्नापासून केंद्रात आहे, किंवा वक्री आहे, त्याचा थोडा भंग आपोआप होतो.
या सगळ्यांत एक गोष्ट समान आहे ती बघा. सगळ्या अटी चांगल्या स्थितीतल्या एखाद्या ग्रहाशी नातं मागतात. कमजोर ग्रह स्वतःहून दुरुस्त होत नाही. पत्रिकेतलं दुसरं कोणीतरी त्याच्या मागे उभं राहतं.
एक गोष्ट या यादीत नाही: एखादा शुभ ग्रह नुसता बाजूला बसलेला असणं. नीचीच्या ग्रहासोबत त्याच घरात गुरू असेल तर गोष्टी थोड्या मवाळ होऊ शकतात, पण तो भंग तेव्हाच धरला जातो जेव्हा गुरू त्या राशीचा स्वामी असेल किंवा तिथे उच्चीचा असेल. नाहीतर तो एक मदत करणारा प्रभाव आहे, आणि तो त्याच्या स्वतःच्या पद्धतीनं वाचायचा.
स्वतःच्या पत्रिकेवर तपासून बघा
पत्रिका समोर असेल तर क्रम छोटा आहे.
- वरच्या यादीतून, आपल्या नीच राशीत बसलेला कुठला ग्रह आहे का ते शोधा.
- ती राशी कोणाची आहे, आणि तिथे कुठला ग्रह उच्चीचा असतो, ते लिहून ठेवा.
- त्या दोघांपैकी प्रत्येक कुठे बसलाय ते बघा, आधी लग्नापासून मोजून आणि मग चंद्रापासून. केंद्र म्हणजे पहिलं, चौथं, सातवं आणि दहावं घर.
- त्यातला कोणी नीचीच्या ग्रहासोबत बसलाय का, किंवा त्याच्यावर दृष्टी टाकतो का, ते तपासा.
- किती अटी लागू होतात ते मोजा, आणि नीचीचा ग्रह स्वतः कुठे बसलाय ते नोंदवा.
एकच अट म्हणजे हलका आधार. दोन एकत्र असतील तर लक्ष देण्यासारखं आहे. आयुष्याचा कुठला भाग यात येतो ते कळायला, लग्नापासून नीच राशीपर्यंत मोजा, ते घर तुमचं उत्तर आहे. या सगळ्यासाठी जन्मवेळ लागते, आणि या साइटवरची फुकट कुंडली तुमची पत्रिका काढून देईल.
दक्षिण भारतीय पत्रिकेत, म्हणजे तमिळनाडू आणि दक्षिणेत बहुतेक ठिकाणी ठरलेल्या चौकोनी जाळीत काढतात ती, आणि उत्तर भारतीय पत्रिकेत, जी हिऱ्याच्या आकारात काढतात, यात पद्धत एकच आहे. तेच जन्माचे तपशील दोन्ही पत्रिका देतात, आणि अटी आणि हिशोब बदलत नाहीत. तमिळमध्ये या कमजोरीला नीचम आणि तिच्या भंगाला नीच भंगम म्हणतात, आणि काही दक्षिणी परंपरा केंद्र लग्नापासून आणि चंद्रापासूनही मोजण्याबद्दल जास्त कडक आहेत. हा एकाच पद्धतीतला भर देण्याचा फरक आहे.
शनीच्या तीन भूमिका
या नियमात शनी इतर कुठल्याही ग्रहापेक्षा जास्त येतो, आणि याची कारणं गूढ नाहीत, ती रचनेतून येतात.
ज्याचा भंग व्हायचाय तो शनी. शनी मेषेत कमजोर असतो. मेषेचा स्वामी मंगळ, किंवा तिथे उच्चीचा असणारा सूर्य, लग्नापासून किंवा चंद्रापासून केंद्रात असेल, किंवा त्यांच्यापैकी कोणी त्या शनीसोबत बसलेला असेल किंवा त्यावर दृष्टी टाकत असेल, तर तो नीचपणा रद्द होतो.
गुरूचा भंग करणारा शनी. गुरू मकरेत कमजोर असतो, आणि मकर ही शनीची राशी आहे. म्हणून नीचीच्या गुरूचं भवितव्य शनीवर अवलंबून असतं: शनी कुठे बसलाय, तो केंद्रात आहे का, आपल्या राशीत पाहुणा असलेल्या गुरूवर त्याची दृष्टी आहे का. अशा पत्रिकेत शनीला बघितल्याशिवाय गुरूबद्दल काहीच सांगता येत नाही.
तूळेतला उच्चीचा शनी. सूर्य तूळेत कमजोर असतो, आणि तूळ ही शनीची उच्च राशी आहे. त्यामुळे तूळेतल्या नीचीच्या सूर्याचा भंग शनी केंद्रात असल्यानं, किंवा शनीची दृष्टी किंवा सोबत असल्यानं होऊ शकतो.
शनीबद्दल इथे एक चौथी गोष्ट सांगितली जाते, ती नियम नाही, पण सांगण्यासारखी आहे. शनी हळू चालतो. परंपरा या योगांना जो नमुना जोडते, आधी अडचण आणि नंतर मान, तो शनीच्या काळाच्या वर्णनाशी जुळतो. म्हणूनच हा सगळा विषय उशिरा फुलणाऱ्या माणसांचा योग म्हणून ओळखला जातो.
आयुष्यात रद्द झालेलं नीचपण कसं दिसतं
इथे मी जपून बोलतो, कारण लोकप्रिय गोष्ट करोडपतीचं वचन देते आणि ग्रंथ देत नाहीत.
शांतपणे वाचलं तर नमुना असा आहे: आयुष्याचा एखादा भाग जो वाईट सुरू झाला आणि पुन्हा उभा राहिला. ज्याचं शिक्षण मध्येच तुटलं आणि ज्यानं नंतर कोणाला अपेक्षा नव्हती त्यापेक्षा जास्त, आणि पुढपर्यंत शिकून दाखवलं. क्षमतेपेक्षा खूप खालच्या नोकरीत सुरू झालेलं करिअर, जे पुढे काहीतरी वेगळंच झालं. सुरुवातीला नसलेला पैसा, जो नंतर पुरेसा झाला.
ओळख उंचीची नाही, सावरण्याची आहे. आणि बाकी सगळ्यासारखी ही पण वेळेशी बांधलेली आहे: फळं त्या त्या ग्रहांच्या काळात अपेक्षित असतात. म्हणूनच अशी बरीच आयुष्यं विशीत नाही तर तिशीत किंवा चाळिशीत वळण घेतात. याचं गणित कुठल्याही राजयोगासारखंच आहे.
रद्द झालेलं नीचपण संपत्ती किंवा प्रसिद्धीची हमी देतं असं मी सांगणार नाही, आणि मी ते नामवंत लोकांना चिकटवणार नाही. त्यांच्या जन्मवेळा बहुतेक तपासलेल्या नसतात, आणि इंटरनेटवर दिल्या जाणाऱ्या त्यांच्या पत्रिका एकमेकांशी जुळत नाहीत. ज्या जन्मवेळेचा स्रोत कोणी सांगू शकत नाही, त्यावर उभा असलेला दावा पुरावा नाही.
जेव्हा याचा संबंध लग्नाशी येतो
बहुतेक लोकांनी वाचलेली गोष्ट अशी आहे: सातव्या घरात नीचीचा ग्रह, आणि त्याचा भंग झाला की आधी अडचण आणि मग थाटामाटाचं लग्न. परंपरा याच्यापेक्षा जपून बोलते. त्यात शुक्र असेल, किंवा तुमच्या सातव्या घराचा स्वामी असेल, आणि त्याचा नीचपणा रद्द झाला असेल, तर वाचन असं होतं की जोडीदाराच्या गोष्टी अडचणीत सुरू होतात आणि वेळेबरोबर स्थिरावतात. यात बरीच वेगवेगळी आयुष्यं येतात: घरच्यांना हवं होतं त्यापेक्षा उशिरा झालेलं लग्न, कठीण परिस्थितीत भेटलेला जोडीदार, किंवा पाय रोवायला वर्षं लागलेलं आणि मग टिकलेलं नातं.
त्यातून श्रीमंत जोडीदार किंवा मोठ्या घराण्यात लग्न असं काही निघत नाही. जुन्या ग्रंथांत इतकं नेमकं काहीच नाही, आणि लग्नाची काळजी असलेल्या लोकांना हे वचन विकून बरंच काही विकलं गेलंय. लग्नाचा प्रश्न ज्या घरावरून ठरतो, ते कुंडलीतलं सातवं घर या पानावर आहे.
कॅल्क्युलेटर हा योग जास्त का दाखवतात
नीचीचा ग्रह शोधणं सोपं आहे. भंगाच्या अटी तशा नाहीत, कारण त्यातल्या अनेक अटींसाठी बळ तोलावं लागतं, आणि एक अट, चंद्रापासून केंद्र, बरीच साधनं पूर्णपणे सोडून देतात. त्यामुळे कॅल्क्युलेटर बऱ्याचदा खरा भंग चुकवतो, किंवा सगळ्यात सैल अटीवर भंग जाहीर करून टाकतो.
भंग जणू लॉटरी लागल्यासारखा सांगायचीही एक सवय आहे. तो दुरुस्तीच्या जास्त जवळ आहे. ग्रहाला त्याचं काम करता येतं. तुमच्या पत्रिकेत त्या कामाला किती किंमत आहे, हे तो कुठल्या घरांचा स्वामी आहे आणि कुठे बसलाय यावर ठरतं, आणि तो एका जागेचा नाही तर पूर्ण पत्रिकेचा विचार आहे. त्यासाठीच पूर्ण वाचन असतं.
लोक जे विचारतात
नीचीचा ग्रह नेहमी वाईटच फळ देतो का?
नाही. नीचपणा एका राशीतली कमी झालेली क्षमता सांगतो, दुर्दैव नाही. कुठलाही भंग नसतानाही, चांगल्या घराचा स्वामी असलेला, साथ देणाऱ्या जागी बसलेला, आणि बलवान ग्रहांसोबत आपला काळ चालवणारा नीचीचा ग्रह कामचलाऊ फळ देऊ शकतो. तो अनेक गोष्टींपैकी एक आहे, आणि पत्रिका एकेक जागा करून सांगणाऱ्या लोकांनी त्याचा बागुलबुवा केलाय.
नीचभंग राजयोग दुर्मिळ आहे का?
नीचीचे ग्रह सर्रास असतात, आणि भंगाची किमान एक अट बऱ्याचदा लागू होते, त्यामुळे अर्धवट भंग अजिबात दुर्मिळ नाही. ग्रंथ जे पूर्ण चित्र सांगतात ते मात्र कमी दिसतं: स्वच्छ भंग, मग तो ग्रह काहीतरी कामाच्या गोष्टीचा स्वामी, आणि त्याचा काळ वापरता येईल अशा वयात येणं.
भंगानं ग्रह उच्चीचा होतो का?
नाही, आणि हीच सगळ्यात सामान्य चूक आहे. भंग कमजोरी उठवतो. त्यावर ताकद चढवत नाही. ज्याचा नीचपणा रद्द झालाय असा ग्रह साधारण स्थितीतल्या ग्रहासारखा वागतो. ही खरी सुधारणा आहे, कायापालट नाही.
माझ्या पत्रिकेत कुठला नीचीचा ग्रह सगळ्यात महत्त्वाचा?
बहुतेक वेळा तो, जो तुमच्या प्रश्नाशी थेट जोडलेल्या घराचा स्वामी आहे किंवा त्यात बसलाय, आणि ज्याचा काळ चालू आहे किंवा जवळ येतोय. ज्या भागाचा तुम्ही क्वचितच विचार करता त्याचा स्वामी असलेला नीचीचा ग्रह, काम किंवा लग्नाचा स्वामी असलेल्या आणि ज्याचा काळ येतोय अशा ग्रहापेक्षा खूप कमी महत्त्वाचा असतो.
माझ्या पत्रिकेत हा योग आहे की नाही यावर ज्योतिषांचं एकमत का नसतं?
कारण ग्रंथ वेगवेगळ्या अटी देतात आणि ज्योतिषी त्यांना वेगवेगळं वजन देतात. कोणी एक अट मागतो, कोणी दोन. हा प्रामाणिक, जुना मतभेद आहे, कोणी फसवतोय याचा पुरावा नाही. कुठली अट लावली जातेय, आणि उचलून धरणारा ग्रह किती बलवान आहे, हे विचारा.
हे मागच्या जन्मीचं कर्ज फिटणं आहे का?
ही मांडणी जुनी आहे आणि खरंच परंपरेचा भाग आहे. पत्रिका म्हणजे एका क्षणाच्या आकाशाची नोंद, आणि ती एक नमुना दाखवते जो पुढे घडत जाण्याकडे कल असतो. तो नमुना मागच्या जन्मातून आला, परिस्थितीतून आला, की कशातूनच नाही, हे पत्रिका ठरवू शकत नाही, आणि पत्रिका वाचणारा कोणीही प्रामाणिकपणे असा दावा करू शकत नाही. पत्रिका जे दाखवू शकते ते याहून मर्यादित आहे: तो ग्रह ज्या भागावर राज्य करतो तिथे सुरुवातीचा कठीण काळ, आणि नंतरचा असा काळ ज्यात तोच भाग ताकद बनला.
स्रोत
- Raja yoga (Hindu astrology), विकिपीडिया
- बृहत्पाराशर होराशास्त्र, हिंदी टीका सहित, Internet Archive
- मेष रास, विकिपीडिया