पंचांगातला वैधृति योग, आणि तो काय सांगत नाही

वैधृतिबद्दल काहीतरी वाचून गप्प झालेले लोक माझ्याकडे येतात. बहुतेक वेळा लग्नाची तारीख असते जिला घरातल्या कोणी आडकाठी घेतलीय, किंवा कोणीतरी जन्माची तारीख पंचांगात बघितलीय, आणि त्यांना ऑनलाइन जे वाचायला मिळालं ते घाबरवण्यासाठीच लिहिलेलं होतं. म्हणून समोर बसून सांगावं तसं सरळ सांगतो.

वैधृति खरं म्हणजे काय

कुठल्याही दिवसाचं पंचांग उघडा, त्यात पाच गोष्टी सापडतील. तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण. यातली चौथी, योग, ही काही देणगी किंवा वरदान नाही. ते गणित आहे.

राशिचक्रावर सूर्य कुठे उभा आहे आणि चंद्र कुठे उभा आहे ते घ्या, दोन्ही मिळवा, आणि त्या बेरजेचे सत्तावीस समान भाग करा. बेरीज ज्या भागात पडते तो त्या दिवसाचा योग. विष्कुंभ पहिला. वैधृति सत्ताविसावा आणि शेवटचा.

एवढंच ते. सूर्य आणि चंद्र शेवटचे एकत्र आल्यापासून एकमेकांपासून किती दूर गेले याचं हे माप आहे, याहून गूढ काही नाही. तो स्वतःच्या वेळेनं चालतो, साधारण दिवसाला एक, आणि काही आठवड्यांनी एकदा पृथ्वीवरच्या सगळ्यांसाठी एकाच वेळी परत येतो.

परंपरा त्याला वेगळा का काढते

सत्तावीसातले चार योग जुन्या ग्रंथांत नवी गोष्ट सुरू करायला अयोग्य म्हणून बाजूला काढलेले आहेत: व्यतिपात, परिघ, वैधृति आणि विष्कुंभ. यातले पहिले तीन सगळ्यात काळजीनं बघितले जातात. त्यांच्यासोबत जोडलेला सल्ला अगदी मर्यादित आहे, आणि तो जसा लिहिलाय तसाच नेमका वाचायला हवा.

तो म्हणतो: सुरू करू नका. लग्न इथे ठरवू नका, पाया इथे घालू नका, दुकान इथे उघडू नका, आणि एक दिवस उशिरा सही करता येत असेल तर इथे सही करू नका.

तो म्हणत नाही की दिवस शापित आहे. तो म्हणत नाही की त्या दिवशी जन्मलेल्या माणसावर खूण आहे. काहीतरी सुरू करायला चांगली वेळ निवडणं, आणि आधीच जन्मलेल्या माणसाची पत्रिका वाचणं, ही दोन वेगळी कामं आहेत, आणि पहिल्याचे नियम दुसऱ्याला लागू होत नाहीत. वैधृतिबद्दल ऑनलाइन जे काही भीतीदायक लिहिलंय, ते जवळपास सगळं या एकाच अदलाबदलीतून आलंय.

या योगात जन्म होणं

सत्तावीसातला साधारण एक माणूस वैधृतिमध्ये जन्मतो. म्हणजे दिवसाला अडीच लाखांच्या वर लोक. हे जे काही आहे, ते दुर्मीळ नाही, आणि ते एकट्यानं काही मोठं घडवू शकत नाही.

त्याला जोडलेली जुनी वर्णनं स्वभावाची आहेत, भविष्याची नाहीत: दोन वेगांनी चालणारं मन, कारण कळण्याआधी येऊन पोचणारी तीव्र भावना, योग्य कामात उपयोगी आणि चुकीच्या कामात महाग पडणारा हट्ट. हे वाचन त्या गणितातूनच येतं. योग म्हणजे सूर्य आणि चंद्र एकमेकांच्या तुलनेत मोजलेले, आणि माणूस स्वतःला कसा सावरतो हे पत्रिकेत सगळ्यात जास्त सांगणाऱ्या दोन गोष्टी म्हणजे सूर्य आणि चंद्र.

पण काही शे ओळी असलेल्या पत्रिकेतली ही एक ओळ आहे. लग्न, चंद्र कुठे बसलाय, ग्रह कुठल्या घरांत पडले आहेत, आता काय चालू आहे: या सगळ्याचं वजन जास्त आहे. वैधृतिमध्ये जन्मलेल्या अशा लोकांच्या पत्रिका मी वाचल्या आहेत जे मला माहीत असलेल्या सगळ्यात स्थिर माणसांपैकी आहेत, कारण बाकीची पत्रिका तसं सांगत होती. तुमचा जन्मयोग तुमचं आयुष्य समजावतो असं कोणी सांगत असेल, तर त्यानं तुमची पत्रिका बघितलेलीच नाही.

मी याचं खरं काय करतो

तुम्ही तारीख निवडत असाल. आडकाठी गंभीरपणे घ्या आणि तारीख बदला. दिवस धोक्याचा आहे म्हणून नाही, तर ज्या लग्नात घरातली एक बाजू अस्वस्थ आहे ते लग्न आठवड्यानंतरच्या लग्नापेक्षा वाईट, म्हणून. इथे परंपरा पाळणं स्वस्त आहे आणि तिच्याशी भांडायचं कारण नाही.

तुमचा जन्म त्यात झाला असेल. काही करू नका. जन्मयोगावर उपाय नसतो, कारण दुरुस्त करण्यासारखं काही नाही. आयुष्यात खरंच काही अडकलं असेल, तर उत्तर अख्ख्या पत्रिकेत आणि चालू काळात आहे, आणि ते वाचन आहे, पंचांगातली एक ओळ नाही.

हीच अदलाबदल करणाबाबतही होते. कोणी तुम्हाला सांगितलं असेल की विष्टि, म्हणजे भद्रा या करणात जन्म झाला म्हणजे माणसावर खूण आहे (हे पान सध्या इंग्रजीत), तर तो पुन्हा दिवसाचा नियम जन्मावर ओढलेला आहे.

वाचलेल्या कशामुळे तुम्ही घाबरला असाल. ते पान काय विकत होतं ते बघा. खडा, पूजा, वर्गणी. या क्षेत्रात भीती सगळ्यात सहज विकली जाते, आणि इतके लोक ज्योतिषाकडे एकदा येऊन पुन्हा कधी फिरकत नाहीत याचं कारण तेच आहे.

सरळ सांगायचं तर

वैधृति सत्ताविसावा योग. सूर्य आणि चंद्र, मिळवलेले आणि भागलेले. परंपरा सांगते की यात नवी गोष्ट सुरू करू नका, आणि निवड तुमच्या हातात असेल तेव्हा ते मानण्यासारखं आहे. तो कोणाच्याही जन्मावरचा निकाल नाही, आणि तुमची अख्खी पत्रिका बघितल्याशिवाय तुमच्यासाठी त्याचा अर्थ काय हे कोणीही सांगू शकत नाही.

तुमच्या जन्माच्या दिवशी पंचांगात खरं काय लिहिलं होतं ते जाणून घ्यायचं असेल, तर या साइटवरचा फुकट पंचांग कॅल्क्युलेटर तुमच्या जन्माच्या तारखेवरून, वेळेवरून आणि गावावरून ते काढून देईल, आणि ती ओळ तुम्ही स्वतः वाचू शकता.

हीच चूक नक्षत्राबाबतही होते. रेवती नक्षत्र हा लेख त्याच गोष्टीकडे दुसऱ्या बाजूनं बघतो.

लोक जे विचारतात

वैधृति योगात जन्म होणं अशुभ आहे का?

नाही. सत्तावीसातला साधारण एक जन्म यातच होतो. परंपरेचा सल्ला त्या दिवशी नवी गोष्ट सुरू करण्याबद्दल आहे, त्या दिवशी जन्म होण्याबद्दल नाही.

वैधृति योग किती वेळ टिकतो?

साधारण एक दिवस, कधी थोडा कमी कधी थोडा जास्त, कारण चंद्राची चाल एकसारखी नसते. आणि तो काही आठवड्यांनी एकदा परत येतो, अख्ख्या जगासाठी एकाच वेळी.

यावर काही उपाय आहे का?

जन्मयोगावर नाही, कारण इथे दुरुस्त करण्यासारखं काहीच नाही. तारीख निवडताना तो टाळणं वेगळी गोष्ट, आणि ती फुकट आहे. जन्मयोगाच्या उपायाचे पैसे मागणारा माणूस तुम्हाला भीती विकतोय.

पंचांगाचा स्रोत आणि मर्यादा

भारतीय हवामान विभागाचं राष्ट्रीय पंचांगाचं विवरण खगोलीय कालगणनेचा संदर्भ देतं. कुठलीही तारीख किंवा वेळ वापरण्याआधी तिचं वर्ष, ठिकाण आणि स्थानिक प्रथा तपासा. पंचांगाचं गणित शुभ मुहूर्तामुळे काम यशस्वी होईल किंवा वैयक्तिक फळ मिळेल याचा पुरावा नाही.